PORADY I ARTYKUŁY PRAWNE

CIEKAWOSTKI i ABSURDY PRAWNE

Ustawa o nianiach – państwo jedną ręką daje a drugą zabiera...

Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 właśnie została podpisana przez Prezydenta i niedługo wejdzie w życie. Reguluje ona funkcjonowanie takich form opieki nad dziećmi jak: żłobek, klub dziecięcy, dzienny opiekun oraz niania.

Tak, tak … niania stała się pojęciem ustawowym (definicję niani zawiera art. 50), zaś sam akt prawny bywa nazywany „ustawą o nianiach” albo „ustawą żłobkową”.

Z uzasadnienia projektu ustawy wynika, że jedną z przyczyn jej uchwalania była chęć „zalegalizowania” niań. Obecnie najczęściej wykonują pracę na podstawie ustnej umowy z rodzicami, bez opłacania składek na ZUS i podatków.

Ustawa o nianiach przewiduje jedno ułatwienie dla rodziców i niań, ale obwarowane dosyć licznymi obowiązkami. Ułatwienie zawarte jest w art. 51 ustawy, który stanowi:

1. Za nianię, składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz na ubezpieczenie zdrowotne, opłaca:
   1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – od podstawy stanowiącej kwotę nie wyższą niż wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego zgodnie z przepisami o minimalnym wynagrodzeniu za pracę,
   2. rodzic (płatnik składek) – od podstawy stanowiącej kwotę nadwyżki nad kwotą minimalnego wynagrodzenia – na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
2. Za nianię, która przystąpiła dobrowolnie na swój wniosek do ubezpieczenia chorobowego, składki na to ubezpieczenie opłaca rodzic na zasadach określonych dla zleceniobiorców w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych”.

Oznacza to, że jeśli niania zarobi miesięcznie nie więcej niż minimalne wynagrodzenie (w 2011 r. to 1386 zł) i nie przystąpi do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, to koszty ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego niani poniesie państwo.

Jakie wymogi trzeba spełnić żeby skorzystać z tego przywileju?

1. rodzice muszą zawrzeć z nianią tzw. umowę uaktywniającą, która ma określać m.in.:
   • strony umowy;
   • cel i przedmiot umowy;
   • czas i miejsce sprawowania opieki;
   • liczbę dzieci powierzonych opiece;
   • obowiązki niani;
   • wysokość wynagrodzenia oraz sposób i termin jego wypłaty;
   • czas, na jaki umowa została zawarta;
   • warunki i sposób zmiany, a także rozwiązania umowy.
2. umowa ma być zawarta w formie pisemnej
3. umowę z nianią muszą zawrzeć obydwoje rodzice, chyba że mamy do czynienia z rodzicem samotnie wychowującym dziecko (ustawa zawiera odrębną definicję takiego rodzica)
4. rodzic musi zgłosić nianię do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego
5. obydwoje rodzice albo rodzic samotnie wychowujący dziecko muszą być zatrudnieni lub muszą świadczyć usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej stanowiącej tytuł do ubezpieczeń społecznych lub prowadzić pozarolniczą działalność
6. dziecko nie może być umieszczone w żłobku, klubie dziecięcym oraz objęte opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna
7. dziecko musi ukończyć 20 tydzień życia i nie mieć ukończonych 3 lat

Uff... . to by było na tyle, nie zapominajmy jednak o tym, że w przypadku utraty przez rodziców albo rodzica samotnie wychowującego dziecko zatrudnienia, zaprzestania świadczenia usług lub działalności gospodarczej, ZUS opłaca składki jeszcze przez 3 miesiące. Poza tym ZUS nie opłaci składek, jeśli rodzic dziecka korzysta z ulgi na podstawie umowy aktywizacyjnej, albo umowę z nianią podpisze rodzina zastępcza zawodowa.

Rodzice mają też obowiązek niezwłocznego informowania ZUS o każdej zmianie mającej wpływ na opłacanie składek, w szczególności o rozwiązaniu lub wygaśnięciu umowy uaktywniającej, o podwyższeniu wynagrodzenia niani.

Po spełnieniu tych drobnych, wskazanych wyżej wymogów formalnych składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i zdrowotne opłaci ZUS.

Czy sytuacja niań i rodziców jest rzeczywiście taka różowa? Czy zachęceni „ułatwieniem” rodzice zechcą zawierać sformalizowane umowy? Trudno powiedzieć. Nianie muszą jednak uważać, gdyż w związku z ujawnieniem przychodów będą musiały – jak każda osoba osiągająca dochód – zapłacić podatek dochodowy. Koszty uzyskania przychodu będą mogły określić ryczałtowo na 20%, z tym, że nie będą mogły odliczyć składek na ubezpieczenia społeczne ani składki na ubezpieczenie zdrowotne w tej części, w jakiej zapłaciło je państwo.

Niania będzie mogła wpłacać zaliczki na podatek dochody co miesiąc albo zapłacić cały podatek w rocznym rozliczeniu PIT.

W skali roku podatki dochodowe zapłacone przez nianię będą całkiem spore – w przypadku gdyby zarabiała ok. 1.000 zł miesięcznie i składki na ZUS oraz na ubezpieczenie społeczne opłacał za nią ZUS, to wysokość podatku dochodowego za cały rok powinna wynieść około 1.172 zł (już po uwzględnieniu kosztów uzyskania przychodu w wysokości 20% oraz kwoty wolnej od podatku). Niania, jeśli nie będzie uprawniona do korzystania z dodatkowych ulg od podatku dochodowego, musi się liczyć z oddaniem państwu (w skali roku) więcej niż jej jednomiesięczna pensja.

„Legalizacja” niań jest więc przede wszystkim sposobem na opodatkowanie dosyć dużej grupy osób pracujących dotychczas „na czarno”.

Z całą pewnością część osób skorzysta z tej szansy do stania się uczciwymi obywatelami. Państwo nie powinno jednak (przynajmniej w krótkiej perspektywie) stracić na tym interesie.

Michał Gajewski

Share

Projekt i wykonanie 2010 Agencja Reklamy LabSQL.pl
Wszystkie prawa zastrzeżone